Lezingen 2016-2017

Woensdag 15 maart 2017: Reflectie op het gebruik van 3D technologieën voor de documentatie van bedreigd cultureel erfgoed

Drs. Hendrik Hameeuw (Departement Oudheid van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel en Nabije Oosten Studies, KU Leuven)

Aardbevingen, tsunami’s, branden, vulkaanuitbarstingen, … ; ze hebben allen de kracht de grote verwezenlijkingen van de mensheid door de eeuwen heen te vernietigen. Maar de meest dramatisch kracht komt van de mens zelf.

Of het nu het ‘opruimen’ van erfgoed betreft om plaats te maken voor de  Olympische Spelen in Beijing, de dynamitering van de Bamiyan standbeelden, het verbranden van de Timboektoe manuscripten of de sloop van duizenden jaren oude steden in Syrië en Irak, de verantwoordelijken weten altijd hun acties te rechtvaardigen. Vernielingen van cultureel erfgoed zijn een dagelijkse realiteit; het is aan ons om strategieën te formuleren om dit te overwinnen.

NaamloosDe zeven wonderen van de wereld – waarvan alleen de Gizeh piramides overleefden – hebben een centrale plaats ingenomen in ons begrijpen hoe grote architectonische verwezenlijkingen alsnog verloren kunnen gaan; ons kennis erover hebben we in de eerste plaats te danken aan oude geschriften. Hoe ze er echt uitzagen, is eigenlijk onduidelijk. Vandaag liggen de kansen gunstiger. In de afgelopen 150 jaar hebben architecten, ingenieurs en archeologen ontelbare technische (op)tekeningen van erfgoed sites geproduceerd; overal ter wereld zijn digitaliseringsprojecten aan de gang en de mogelijkheden van state-of-the-art beeldvormingstechnieken lijken haast onuitputtelijk.

Maar wat doen we ermee? Wat is hun nauwkeurigheid of volledigheid? Koppelen we de juiste en voldoende metadata aan de samengestelde documentatie? Wat registreerde onze aanpak niet? Sjablonen, protocollen en standaarden moeten worden ontwikkeld om de duurzaamheid van al die inspanningen te garanderen. En, als dat alles is geregeld – als het origineel verloren is gegaan of niet meer toegankelijk – waarom niet pleiten om deze kwaliteitsdata-sets op te nemen in een lijst van Virtueel Werelderfgoed.


Woensdag 17 mei 2017: Tussen traditie en digitalisering

Over het belang van zeldzame woorden voor de bestudering van classificatieproblemen in Semitische teksten

Drs. Mathias Coeckelbergs (Informatiewetenschap, ULB en Nabije Oosten Studies, KU Leuven)

Om teksten te classificeren – zij het naar inhoud of naar stijl – wordt tegenwoordig
vaak een beroep gedaan op statistische methoden. Dit onderzoek
is van belang voor een variëteit aan onderzoeksdomeinen, van stylometrie
en auteurschapstoewijzing tot thematisch onderzoek. Terwijl bij traditioneel
stijlonderzoek een eerder belangrijke rol wordt toegeschreven aan zeldzame
of unieke woorden in het corpus, wordt er in dit recente statistische onderzoek
vooral aandacht besteed aan zeer frequente (functie-)woorden.
In een eerste stap overlopen we waaraan deze verandering in focus te wijten
kan zijn. In een tweede stap bekijken we hoe deze zeldzame woorden
gefungeerd hebben in de geschiedenis van de Bijbelstudie, om hierbij twee
tendensen te ontdekken. Hiermee tonen we de waarde aan van recente statistische
methodes voor de studie van de Hebreeuwse literatuur, en het gevaar
van het buiten beschouwing laten van deze zeldzame woorden.

In een derde stap tonen we aan hoe deze woorden als hulp kunnen dienen
om de gevoelige plekken van de huidige classificatiemethodes aan te duiden,
met toepassing op voornamelijk Bijbelse teksten. In een vierde stap
vervolgens tonen we hoe klassieke Bijbelvertalingen omsprongen in het
weergeven en vertalen van deze zeldzame woorden: is het de inhoud dan
wel de stijl die een bepaalde vertaalkeuze motiveert?

De hierbij opgedane kennis brengen we vervolgens in een vijfde stap opnieuw
samen met het computer-gebaseerd onderzoek, om toekomstige lijnen
uit te tekenen voor stilistisch en thematisch onderzoek naar de Hebreeuwse
literatuur.