Lezingen 2014-2015

Ex Oriente Lux (“Licht uit het Oosten”) is een vereniging die de oude culturen van het Midden-Oosten bij een breed publiek wil bekendmaken. Daartoe organiseert ze lezingen waarop iedereen van harte welkom is.

Via deze link kunt u de brochure downloaden.

De lezingen starten telkens om 20 uur in lokaal 01.28 van het Mgr. Sencie Instituut, Erasmusplein 2 (achter de Centrale Universiteitsbibliotheek) te Leuven.

Woensdag 29 oktober 2014

De eerste Elamitische dynastie in het licht van de Babylonische Kroniek

– Dr. E. Gorris (UC Louvain)

De geschiedenis, cultuur en taal van Elam, een gebied in het zuidwesten van Iran, zijn nog steeds erg onduidelijk, alhoewel er de laatste twintig-dertig jaar veel vooruitgang is geboekt, zowel op historisch-filologisch als archeologisch gebied.

Doorheen de eeuwen onderhielden Elamitische koningen nauwe banden van verscheidene aard, soms vijandig en soms vriendschappelijk, met hun buren in het oosten, Sumer, Assyrië en Babylonië, en niet in het minst in de zogenaamde Neo-Elamitische periode (c. 1100-539 vr. Chr).

De bronnen voor deze periode zijn enerzijds Mesopotamische teksten (de Babylonische Kroniek, Neo-Assyrische brieven en koningsinscripties) en anderzijds Elamitische teksten,  voornamelijk koningsinscripties. Deze laatste geven slechts een tiental koningen prijs gedurende een periode van bijna 500 jaar, waardoor men gedwongen wordt te vertrouwen op Mesopotamische referenties.

De Babylonische Kroniek in het bijzonder is een waardevolle bron voor het reconstrueren van een Neo-Elamitische koningslijst en de daar bijhorende dynastieke genealogie. De Babylonische kronieken, de Assyrische en Elamitische bronnen onthullen echter tegenstrijdige informatie met betrekking tot de eerste Neo-Elamitische koninklijke familie.

In deze lezing zal daarom de historische waarde van de Babylonische Kronieken onderzocht worden voor de reconstructie van de eerste Neo-Elamitische dynastie (c. 760-689 vr. Chr.).


Woensdag 19 november 2014

Wiskundige begrippen als leessleutels voor de vroeg-joodse architectuurbeschrijving

– Dr. H. Antonissen (KU Leuven)

Ongetwijfeld wisten de vroeg-joodse auteurs van het Oude Testament en de Dode Zeerollen, wat een plattegrond was. Dit blijkt uit Ezechiël 4: 1 en 43: 11. Zij wisten bovendien zeer goed, waaraan ze begonnen, als ze geplande architectuur wilden beschrijven.

Welk basisconcept ze precies voor ogen hadden vooraleer hun werkzaamheden aan te vatten, weten we niet maar wiskundige begrippen, die vandaag gangbaar zijn kunnen daarbij als leessleutel dienen. Zij verlichten en verduidelijken in grote mate de lectuur van beschrijvingen, die op het eerste gezicht chaotisch en onontwarbaar lijken.

Tot de eenvoudige wiskundige begrippen behoren planimetrie (lengte + breedte + lengte + breedte) en vlakverdeling. Tot de meer complexe behoren het coördinatenstelsel of de path theory, waarbij in een bepaalde volgorde segmenten met elkaar worden verbonden tot een overzichtelijke structuur zich aftekent.


Woensdag 17 december 2014

Het einde van de Ramessiden

– Dr. B.J.J. Haring (Universiteit Leiden)

Aan het einde van het Egyptische Nieuwe Rijk (11de eeuw vr. Chr.) splitst de Egyptische staat zich in twee delen: in het noorden regeren de farao’s van de 21ste Dynastie in Tanis, min of meer in de stijl van hun voorgangers, de Ramessiden. In het zuiden regeert de god Amon-Re, vertegenwoordigd door zijn priesters, die zich soms ook als koningen presenteren.

Hoe is deze splitsing tot stand gekomen? Hoe verandert de politieke toestand in Thebe, en welke rol speelt de rijke en machtige tempel van Amon-Re daarbij?


 Woensdag 18 februari 2015

Geannuleerd.


 Woensdag 11 maart 2015

Magie, Magische Teksten en de Hebreeuwse Bijbel

– Dr. M.L. Folmer (VU Amsterdam/Universiteit Leiden)

In deze lezing worden verschillende aspecten van magie in het Oude Israël onder de loep genomen. Ook wordt ingegaan op het gebruik van bepaalde teksten uit de Hebreeuwse Bijbel in  latere Joodse magische literatuur.


Woensdag 29 april 2015

De zondvloed ter discussie

– Drs. Th.J.H. Krispijn (Universiteit Leiden),

Het zondvloedverhaal is in het Oude Nabije Oosten in verschillende versies bekend. Het is één van de bekendste voorbeelden van verhalen die in de traditie van zowel het oude Israël als van Mesopotamië zijn opgenomen. Uit Mesopotamië zijn één Sumerische en verschillende Akkadische versies van het zondvloedverhaal bekend. Wanneer is het verhaal ontstaan, hoe verhouden de verschillende versies zich tot elkaar, en hoe is het zondvloedverhaal in het oude Israël terecht gekomen? Dat zijn vragen die in mijn lezing aan de orde komen. Onlangs heeft collega en vriend Irving Finkel van het British Museum een zeer interessant boek over een tot nu toe onbekende tablet met een beschrijving van de Ark gepubliceerd, een extra aanleiding om nog eens goed naar dit intrigerende verhaal te kijken.


Woensdag 13 mei 2015

Alexander de Grote in spijkerschrift

– Prof. dr. R.J. van der Spek (Vrije Universiteit Amsterdam)

Alexander de Grote trok eind oktober 331 v.Chr. de grote stad Babylon binnen nadat hij op 1 oktober de laatste koning van het Perzische rijk, Darius III, definitief had verslagen bij Gaugamela in Noord-Irak. Babylon was op dat moment één van de grootste steden van de wereld, de grote stad die Nebukadnessar gebouwd had.

Alexander bleef er 40 dagen voordat hij zijn tocht voortzette. Een kleine acht jaar later keerde hij er terug en stierf. Alexander wilde van Babylon zijn residentie maken. Er kwam weinig van terecht. Na enkele weken in Babylon werd Alexander ziek en stierf hij op 11 juni 323 v.Chr. Onze kennis over Alexander de Grote berust hoofdzakelijk op Griekse en Latijnse geschiedwerken die honderden jaren na de dood van Alexander de Grote zijn opgeschreven.

We hebben ook enkele Babylonische teksten in spijkerschrift over Alexander uit de tijd zelf. Daaronder vallen kronieken, astronomische dagboeken (met daarin historische notities), een ‘profetische’ tekst over de komst van de Grieken (vergelijkbaar met de voorspellingen in het Bijbelboek Daniël 11) en administratieve teksten.

Astronomische dagboeken vertellen ons over de slag bij Gaugamela, Alexanders intocht en zijn dood. In de lezing worden de teksten besproken en krijgt u een indruk van de stad.


Woensdag 20 mei 2015

Het verlangen van Alexander de Grote: Pothos of propaganda?

– Dr R. Strootman (Universiteit Leiden)

In de Oudheid geloofde men dat de veroveringsdrang van Alexander de Grote voortkwam uit zijn pothos: een onbestemd verlangen naar het onbekende, naar het overtreffen van allen die voor hem leefden, en to go where no man has gone before.

Moderne geschiedschrijvers accepteren deze persoonlijke aandrang, vaak in afgezwakte vorm, als een cruciale drijfveer van de Macedonische expansie van de 3de eeuw v.Chr. In deze lezing zullen we zien dat Alexanders pothos helemaal zo uniek niet is wanneer je deze in verband brengt met monarchale ideologie in het Oude Nabije Oosten.

Kan het zijn dat we ons nog steeds laten bedotten door Alexanders uitgekookte propaganda?