Lezing: Reflectie op het gebruik van 3D technologieën voor de documentatie van bedreigd cultureel erfgoed

Woensdag 15 Maart 2017

Drs. Hendrik Hameeuw (Departement Oudheid van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel en Nabije Oosten Studies, KU Leuven)

Aardbevingen, tsunami’s, branden, vulkaanuitbarstingen, … ; ze hebben allen de kracht de grote verwezenlijkingen van de mensheid door de eeuwen heen te vernietigen. Maar de meest dramatisch kracht komt van de mens zelf.

Of het nu het ‘opruimen’ van erfgoed betreft om plaats te maken voor de  Olympische Spelen in Beijing, de dynamitering van de Bamiyan standbeelden, het verbranden van de Timboektoe manuscripten of de sloop van duizenden jaren oude steden in Syrië en Irak, de verantwoordelijken weten altijd hun acties te rechtvaardigen. Vernielingen van cultureel erfgoed zijn een dagelijkse realiteit; het is aan ons om strategieën te formuleren om dit te overwinnen.

NaamloosDe zeven wonderen van de wereld – waarvan alleen de Gizeh piramides overleefden – hebben een centrale plaats ingenomen in ons begrijpen hoe grote architectonische verwezenlijkingen alsnog verloren kunnen gaan; ons kennis erover hebben we in de eerste plaats te danken aan oude geschriften. Hoe ze er echt uitzagen, is eigenlijk onduidelijk. Vandaag liggen de kansen gunstiger. In de afgelopen 150 jaar hebben architecten, ingenieurs en archeologen ontelbare technische (op)tekeningen van erfgoed sites geproduceerd; overal ter wereld zijn digitaliseringsprojecten aan de gang en de mogelijkheden van state-of-the-art beeldvormingstechnieken lijken haast onuitputtelijk.

Maar wat doen we ermee? Wat is hun nauwkeurigheid of volledigheid? Koppelen we de juiste en voldoende metadata aan de samengestelde documentatie? Wat registreerde onze aanpak niet? Sjablonen, protocollen en standaarden moeten worden ontwikkeld om de duurzaamheid van al die inspanningen te garanderen. En, als dat alles is geregeld – als het origineel verloren is gegaan of niet meer toegankelijk – waarom niet pleiten om deze kwaliteitsdata-sets op te nemen in een lijst van Virtueel Werelderfgoed.

Lezing: 10 februari 2016

Fenicische kunst: nieuwe vondsten en inzichten

Prof. Dr. Eric Gubel – KMKG & VUB

MSI, lokaal 1.28

Op basis van de nieuwste vondsten en bevindingen wordt ingegaan op de karakteristieken van enkele kunsttakken van de Fenicische beschaving die in het preklassieke verleden grote faam genoten tot in het Mediterrane Europa toe.

Handelsactiviteiten werkten een intense  wisselwerking in de hand tussen de steden op de Fenicische kust met Egypte, de Egeïsche wereld en de Bijbelse buurlanden die tot uitdrukking komt in de kunst. Architectuur en beeldhouwkunst, de productie van artefacten in (edel)metaal,  de ivoorbewerking, glas- en zegelkunst van de IJzertijden I en II komen allen aan bod.

Tevens wordt aandacht besteed aan producties die zich vooral op een vrouwelijke consumentenniche richtten.  De recente identificatie van enkele  specifieke vormen uit het repertoire van vaatwerk in steen en aardewerk  legt een verrassend Nachleben bloot in de islamitische wereld.

Als afsluiting wordt aan hand van meerdere voorbeelden een continuïteit geïllustreerd van voorouderlijke tradities  die in de Perzische Periode (IJzertijd III) voortleven, een fase die vaak onterecht als een stijlbreuk met het verleden wordt beschouwd.

KUL 12022016

Oost tegen West?

Het Alexandermozaïek uit Pompeii

Lezing op woensdag 18 november 2015

Dr. Rolf Strootman (Docent Oude Geschiedenis, Universiteit Utrecht, Departement Geschiedenis en Kunstgeschiedenis)

In deze lezing wordt ingegaan op het beroemde Alexandermozaïek uit Pompeii, dat zich nu in het Archeologisch museum van Napels bevindt.

Alexandermozaiek

Dit unieke kunstwerk, volgens sommigen een kopie van een schilderij dat kort na de dood van Alexander de Grote in Macedonië werd gemaakt, verbeeldt de overwinning van Alexander op Darius, de Achaemenidenkoning. Het is een rijke propagandistische afbeelding die het idee van de ‘beslissende veldslag’ uitdraagt en de oorlog tussen Grieken en Perzen als het ware terugbrengt tot een persoonlijk duel tussen de jonge koning Alexander en zijn Perzische tegenstander, Darius.

De lezingen start om 20 uur in lokaal 01.28 van het Mgr. Sencie Instituut, Erasmusplein 2 (achter de Centrale Universiteitsbibliotheek) te Leuven.

Meer informatie

Jaarprogramma 2015-2016

Het jaarprogramma voor academiejaar 2015-2016 krijgt stilaan vorm. Binnenkort zullen we de brochure versturen. De lezingen voor het eerste semester liggen al vast.

Noteer alvast volgende data in jouw agenda:

Woensdag 14 oktober 2015

‘De Oudegyptische snaar herklinkt’: Een analyse van faraonische snaarinstrumenten en hun gebruik (Toon SykoraKULeuven)

Woensdag 18 november 2015

Oost tegen West? Het Alexandermozaïek uit Pompeii (Dr. Rolf Strootman, Universiteit Utrecht)

Woensdag 16 december 2015

Tell Balata (Sichem): van historische stad tot archeologisch erfgoed (Dr. Gerrit van der Kooij, Universiteit Leiden)

‘De Oudegyptische snaar herklinkt’

Een analyse van faraonische snaarinstrumenten en hun gebruik

Lezing op woensdag 14 oktober 2015

Toon Sykora (KULeuven)

EA24564
Gedecoreerde modelboogharp uit het graf van Ani (19de dynastie) (BM EA 24564)

De vele levendige scènes van muzikanten uit het Oude Egypte getuigen van de belangrijke rol die muziek bij hen bekleedde. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat een groot aantal muziekinstrumenten uit het faraonische tijdperk de tand des tijds heeft doorstaan. Deze instrumenten vormen de meest directe bron om de muziek die met hen gespeeld werd te kunnen achterhalen. Vreemd genoeg werd deze grote schat aan informatie in het verleden door weinig musicologen en Egyptologen aangewend om de geheimen van de Oudegyptische muziek te ontsluieren. Hierdoor blijft de muzikale uitvoering van het Oude Egypte gehuld in mysterie.

CG69421 (1)
Intacte ovaalvormige luit uit het graf van Harmose (midden 18de dynastie), (Egyptian Museum, Cairo, CG 69 421)

In deze lezing wordt een van de faraonische instrumentengroepen, namelijk snaarinstrumenten, belicht. Deze categorie omvat al vanaf het piramidentijdperk de elegante harp, en een duizendtal jaar later doen ook de luit en de lier hun intrede. De bewaarde Oudegyptische snaarinstrumenten worden verkend, gaande van hun opgravingscontext tot hun gebruikssporen. Zo kunnen we trachten om hun originele functie te achterhalen, die niet zelden in verband lijkt te staan met de Egyptische dodencultus. Hiermee krijgen we een beeld van faraonische muziek en kunnen we ervoor zorgen dat de Oudegyptische snaar kan herklinken. Dit gebeurt niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk, met de reconstructie van een Egyptische hoekharp uit de tijd van Ramses II. De klanken van deze harp doen muziek van meer dan drieduizend jaar oud herleven.

De lezingen start om 20 uur in lokaal 01.28 van het Mgr. Sencie Instituut, Erasmusplein 2 (achter de Centrale Universiteitsbibliotheek) te Leuven.

Meer informatie

Lezing van 18 februari: geannuleerd

De lezing van 18 februari 2015 werd geannuleerd. De eerst volgende lezing zal op 11 maart 2015 plaatsvinden.

Op 29 april 2015 zal een bijkomende lezing ingepland worden.

Lezing “Magie, Magische Teksten en de Hebreeuwse Bijbel”

Woensdag 11 maart 2015

– Dr. M.L. Folmer (VU Amsterdam/Universiteit Leiden)

In deze lezing worden verschillende aspecten van magie in het Oude Israël onder de loep genomen. Ook wordt ingegaan op het gebruik van bepaalde teksten uit de Hebreeuwse Bijbel in  latere Joodse magische literatuur.

De lezing start om 20 uur in lokaal 01.28 van het Mgr. Sencie Instituut, Erasmusplein 2 (achter de Centrale Universiteitsbibliotheek) te Leuven.

Lezing Woensdag 17 december 2014

Het einde van de Ramessiden

– Dr. B.J.J. Haring (Universiteit Leiden)

Aan het einde van het Egyptische Nieuwe Rijk (11de eeuw vr. Chr.) splitst de Egyptische staat zich in twee delen: in het noorden regeren de farao’s van de 21ste Dynastie in Tanis, min of meer in de stijl van hun voorgangers, de Ramessiden. In het zuiden regeert de god Amon-Re, vertegenwoordigd door zijn priesters, die zich soms ook als koningen presenteren.

Hoe is deze splitsing tot stand gekomen? Hoe verandert de politieke toestand in Thebe, en welke rol speelt de rijke en machtige tempel van Amon-Re daarbij?

Plaats: lokaal 01.28 van het Mgr. Sencie Instituut, Erasmusplein 2 (achter de Centrale Universiteitsbibliotheek) te Leuven.

Klik hier voor de geplande lezingen in 2014-2015.

Lezing Woensdag 19 november 2014

Wiskundige begrippen als leessleutels voor de vroeg-joodse architectuur- beschrijving

– Dr. H. Antonissen (KU Leuven)

Ongetwijfeld wisten de vroeg-joodse auteurs van het Oude Testament en de Dode Zeerollen, wat een plattegrond was. Dit blijkt uit Ezechiël 4: 1 en 43: 11. Zij wisten bovendien zeer goed, waaraan ze begonnen, als ze geplande architectuur wilden beschrijven.

Welk basisconcept ze precies voor ogen hadden vooraleer hun werkzaamheden aan te vatten, weten we niet maar wiskundige begrippen, die vandaag gangbaar zijn kunnen daarbij als leessleutel dienen. Zij verlichten en verduidelijken in grote mate de lectuur van beschrijvingen, die op het eerste gezicht chaotisch en onontwarbaar lijken.

Tot de eenvoudige wiskundige begrippen behoren planimetrie (lengte + breedte + lengte + breedte) en vlakverdeling. Tot de meer complexe behoren het coördinatenstelsel of de path theory, waarbij in een bepaalde volgorde segmenten met elkaar worden verbonden tot een overzichtelijke structuur zich aftekent.

Lezing woensdag 29 oktober 2014

De eerste Elamtische Dynastie in het licht van de Babylonische Kroniek

– Dr. E. Gorris (UC Louvain)

De geschiedenis, cultuur en taal van Elam, een gebied in het zuidwesten van Iran, zijn nog steeds erg onduidelijk, alhoewel er de laatste twintig-dertig jaar veel vooruitgang is geboekt, zowel op historisch-filologisch als archeologisch gebied.

Doorheen de eeuwen onderhielden Elamitische koningen nauwe banden van verscheidene aard, soms vijandig en soms vriendschappelijk, met hun buren in het oosten, Sumer, Assyrië en Babylonië, en niet in het minst in de zogenaamde Neo-Elamitische periode (c. 1100-539 vr. Chr).

De bronnen voor deze periode zijn enerzijds Mesopotamische teksten (de Babylonische Kroniek, Neo-Assyrische brieven en koningsinscripties) en anderzijds Elamitische teksten,  voornamelijk koningsinscripties. Deze laatste geven slechts een tiental koningen prijs gedurende een periode van bijna 500 jaar, waardoor men gedwongen wordt te vertrouwen op Mesopotamische referenties.

De Babylonische Kroniek in het bijzonder is een waardevolle bron voor het reconstrueren van een Neo-Elamitische koningslijst en de daar bijhorende dynastieke genealogie. De Babylonische kronieken, de Assyrische en Elamitische bronnen onthullen echter tegenstrijdige informatie met betrekking tot de eerste Neo-Elamitische koninklijke familie. In deze lezing zal daarom de historische waarde van de Babylonische Kronieken onderzocht worden voor de reconstructie van de eerste Neo-Elamitische dynastie (c. 760-689 vr. Chr.).

Plaats: lokaal 01.28 van het Mgr. Sencie Instituut, Erasmusplein 2 (achter de Centrale Universiteitsbibliotheek) te Leuven.

Klik hier voor de geplande lezingen in 2014-2015.